Home Kinh Tế Review Sách “Sự trỗi dậy từ một cường quốc – cái nhìn...

Review Sách “Sự trỗi dậy từ một cường quốc – cái nhìn từ bên trong”

74
0

Tên gốc: China’s Economy – What Everyone Needs to Know

Tác giả: Arthur R. Kroeber

“Cải cách kinh tế giống như đi bộ trên dây qua một cái hố không đáy – và sợi dây thừng phía sau bạn đang cháy.”

Đầu tiên, trước khi bàn về “chiến lược” kinh tế của các nhà lãnh đạo Trung Quốc hay sự phát triển thần kỳ thành một siêu cường kinh tế thế giới hiện nay, chúng ta có thể lưu ý rằng công cuộc cải cách của họ được mô tả với cụm từ “dò đá qua sông – một quá trình thử nghiệm không có gì bảo đảm, tuy được dẫn đường bởi các mục tiêu và nguyên tắc to lớn nhất định, nhưng không có bất kỳ lối đi có sẵn nào”. Một mô tả đã được ghi chính thức trong nội dung Nghị quyết Đại hội Đảng Trung Quốc lần thứ III năm 2013, là một văn kiện quan trọng về chiến lược và phác thảo tầm nhìn phát triển kinh tế.

“China’s Economy – What Everyone Needs to Know” là kết quả của hơn mười năm của Arthur R. Kroeber ở Bắc Kinh khi đắm mình trong các câu hỏi về kinh tế và xã hội Trung Quốc. Nội dung cuốn sách mở đầu với các bố cục chính trị tổng quát của Trung Quốc, từ đó đi sâu vào phân tích các hoạt động kinh tế, công nghiệp, cơ sở hạ tầng cấu thành nên sự phát triển thần kỳ trong những năm từ 1980 đến 2010. Tiếp theo, “hệ thần kinh” của nền kinh tế, tổ chức của các doanh nghiệp tư nhân được mổ xẻ kỹ lưỡng và đi sâu vào chi tiết như: hệ thống tài khóa, tài chính, năng lượng, cơ cấu về dân số và thị trường lao động. Phần cuối của cuốn sách đưa ra những nhận xét về nỗ lực của Trung Quốc trong việc chuyển đổi kiểu tăng trưởng kinh tế từ “huy động nguồn lực đầu tư đơn thuần” sang “sử dụng các nguồn lực một cách có hiệu quả” và ý nghĩa của sự trỗi dậy thành siêu cường kinh tế của Trung Quốc đối với phần còn lại của thế giới.

Có thể nói ngắn gọn về nội dung cuốn sách, Trung Quốc là một câu chuyện thành công lớn về kinh tế. Chỉ trong ba thập kỷ, Trung Quốc đã trỗi dậy từ một vị thế ngoài lề để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, quốc gia thương mại lớn nhất, và là một trong những cơ sở sản xuất quan trọng nhất. Thu nhập trung bình đã tăng lên từ mức chỉ hơn mức đủ sống một chút, lên mức trung bình toàn cầu, giảm số người sống trong cảnh nghèo đói từ hơn 800 triệu xuống còn khoảng 80 triệu. Trung Quốc đã đạt được kết quả này thông qua áp dụng thành công mô hình tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ vay mượn từ các nước láng giềng Đông Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Hồng Kông, Đài Loan); chính sách kinh tế thực dụng và linh hoạt; và vận may chiểm lĩnh vị trí địa lý thuận lợi cho phép nó tận dụng những thành công đi trước của các quốc gia châu A khác cũng như sự tăng trưởng phi thường trong thương mại toàn cầu. Trung Quốc sẽ tiếp tục phát triển tương đối nhanh chóng và tiếp tục mở rộng vị thế vốn đã rất lớn trong tương lai.

Tuy nhiên, cần phải khách quan nhìn nhận rằng: dù Trung Quốc hiện giờ là quốc gia lớn và hùng mạnh trong hầu hết các khía cạnh, nhưng đó vẫn chưa phải là một quốc gia dẫn đầu. Về mặt công nghệ, Trung Quốc vẫn còn tụt đằng xa sau các nền kinh tế tiên tiến ở Bắc Mỹ, châu Âu và Nhật Bản. Về mặt chính trị, hệ thống chuyên chính quan liêu của nó dường như đã thích nghi tốt với các điều kiện ở Trung Quốc, nhưng lại không tương thích với các nước có thu nhập vừa và cao khác với một hệ thống cởi mở hơn. Trung Quốc tuy không xuất khẩu mô hình phát triển kinh tế của mình, nhưng có hai nước nhỏ ở châu Phi (Rwanda và Ethiopia) đã mô phỏng và đạt được một số thành công nhất định (tăng trưởng GDP trung bình hàng năm từ 8-11%). Về mặt trí thức và văn hóa, Trung Quốc tạo ra tương đối ít ảnh hưởng và có phần lép vế trước sự thống trị của văn hóa Mỹ, châu Âu trên thế giới nói chung hay Nhật Bản, Hàn Quốc ở châu Á nói riêng.

Nhưng sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc đã gây ra sự lo lắng sâu sắc đối với phần còn lại của thế giới. Nỗi lo lắng sâu sắc nhất bắt nguồn từ chính điều được cho là nghịch lý về sự kết hợp thành công của nền kinh tế năng động với hệ thống chính trị chuyên chính. Trong nhiều năm, các nhà nghiên cứu đã tin rằng sự kết hợp này là không bền vững và cuối cùng Trung Quốc sẽ phải chấp nhập “đức tin chân chính của nền dân chủ tự do”, nhưng chính thực tế đã bác bỏ đức tin này của các nhà lý luận phê bình. Đúng là hệ thống chính trị quan liêu của Trung Quốc được thành lập trên các nguyên tắc hoàn toàn khác với các nguyên tắc của các nền dân chủ phương Tây. Nhưng tính chính danh về chính trị dựa trên nền quản trị hiệu quả, một nền kinh tế công nghiệp tăng trưởng cao đã đạt được sự đồng thuận cao trong xã hội Trung Quốc, nơi nguyên lý “thiên mệnh” đã là nền tảng cho hệ thống chính trị, kinh tế, xã hội trải hàng ngàn năm lịch sử.

Bài học về sự phát triển thần kỳ của Trung Quốc là thực tế sinh động về sự vận dụng hợp lý các nguồn lực và nắm bắt hiệu quả các cơ hội xung quanh. Câu chuyện thành công này không đến với những quốc gia dành phần lớn thời gian để đổ lỗi cho các thế lực bên ngoài (chủ nghĩa đế quốc Hoa Kỳ, chủ nghĩa thực dân châu Âu, Nhật Bản, giá cả hàng hóa…), hay xây dựng bức tường bảo hộ cực đoan hạn chế dòng chảy hàng hóa, đầu tư và ý tưởng thì luôn bị tụt hậu. Ở bất kỳ đâu, kẻ thù thực sự trong cuộc đấu tranh vươn đến thịnh vượng không phải là đối thủ cạnh tranh bên ngoài mà lại chính là từ giới tinh hoa trong nước, những người luôn cố gắng giữ gìn đặc quyền của mình bằng cách đánh đổi lợi ích của những người còn lại. “Sự đổi mới, giáo dục, sự cởi mở và một nhà nước tái phân phối” là những vũ khí đáng tin cậy và cần thiết trong cuộc chiến kinh tế – chính trị sống còn này đối với mỗi quốc gia hiện nay.

“Dám thất bại, có nghĩa là bạn đã gần đến thành công” – T.H

———

Điểm đánh giá: 8.5/10

Nhận xét: Khi biết sự khó khăn về quá trình xuất bản cuốn sách: không được phát hành ở Trung Quốc và phải đổi tên khi phát hành ở Việt Nam, bản thân tôi rất trân trọng những nỗ lực của đội ngũ biên tập và xuất bản sách khi tìm mọi cách để cuốn sách hay và ý nghĩa này đến được với đông đảo độc giả. Cuốn sách là một cẩm nang về nền kinh tế Trung Quốc với nhiều nhận xét sâu sắc, khách quan và đa chiều. Tuy có phần khó đọc vì khối lượng nội dung trải rộng với nhiều thuật ngữ, chỉ số kinh tế chuyên ngành, nhưng người đọc thông thường vẫn có thể tiếp cận và có thêm những cái nhìn khách quan hơn về Trung Quốc, một siêu cường kinh tế mới nổi, từ đó, có cái nhìn rõ hơn sự tác động đến Việt Nam chúng ta và những biến động kinh tế – chính trị của thế giới gần đây.

Tác giả: Tùng Hoàng

 

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here